Onhoorbare knipjes

Ik werd door NRC uitgedaagd om een aflevering zo goed mogelijk te laten klinken. Nadeel daarvan is dat ik een totale nerd werd als het gaat om het mooi laten klinken van een podcast. Niet omdat ik al dat geboen en gepoets zo leuk vind maar louter omdat de podcast er beter door gaat klinken. En dus doe je dat.

Zoiets als het schoonhouden van je huis. De boel laten versloffen verstoffen is immers geen optie.

Het nadeel is wel dat ik inmiddels niet langer naar een podcast kan luisteren zonder me te ergeren aan hoorbare knipjes, verkeerde toonregeling (lees: de editor is onbekend met wat je met een EQ kunt doen), inbalans tussen stemmen en galmende ruimtes die de editor niet met een de-reverb heeft weggepoetst.

Zelfs mijn favoriete podcast aller tijden Love + Radio scoort nu, wat mij betreft, ondermaats. Hun nieuwe serie Blood Memory is afgezien van de altijd interessante muziekkeuze nou niet het toonbeeld van een opwindende montage. En de hoofdpersoon spreekt met enorm veel mondgeluiden (oorzaak: een droge mond) die niet zijn weggepoetst door de editor. Ik heb Love + Radio er zelfs een mailtje over gestuurd.

Wat gaat ‘ie doen dan?

Wat bij mij de afgelopen tijd minder goed zijn weg vond, was mijn eigen muziek en podcast VERVORMER. Dat begon echt te knagen, het raakte uit balans. Daar wil ik dus verandering in brengen door me te richten op mijn eigen werk.

Mijn laatste Vandaag:

P.S. En nee, ik zeg zeker geen nee tegen knetter interessante opdrachtgevers die de creatieve hulptroepen van huize Raaphorst willen inzetten.

Dit bericht publiceerde ik eerder op marcoraaphorst.nl.

In 2019 begon mijn vriendin Karin Ramaker met het onderzoeken van de geschiedenis van een voor haar onbekende verre neef, Kees Jacobs. Meer dan een foto op een bidprentje (Katholiek aandenken aan iemand die is overleden) had ze niet van hem. Met op de achterkant een tweetal zinnen, dat hij ‘een lijdensweg had bewandeld’ en op 22-jarige leeftijd was overleden in het ‘concentratiekamp Neuengamme’.

Als ze terugkwam van een bezoek aan een archief of een gesprek met iemand die hier meer over kon vertellen dan waren haar eerste woorden vaak “het is bizar!” Volgens haar was het verhaal podcastwaardig. Maar ik liet me niet makkelijk vangen en daagde haar uit zaken nog verder te onderzoeken, waarop als reactie vaak een diepe zucht klonk. Gelukkig houdt mijn vriendin wel van spitten in archieven dus al gauw vloog haar onderzoek alle kanten op. En verdomd, op een gegeven moment begon het bij mij ook wat te jeuken, was dit niet wat bizar allemaal?

Gelukkig was mijn vriendin zo slim om al haar ontmoetingen met een audiorecorder vast te leggen, voor zichzelf en voor mij, mocht ik nog enthousiast raken.

Dat gebeurde toen Kees belachelijk werd gemaakt met de sketch van Koot en Bie 'Wo ist der Bahnhof' door een medewerker van het NIOD, Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies. Er viel niet langer aan te ontkomen: dit MOEST een podcast worden.

Voordat ik alles weggeef, doe je doppen in en klik ‘m aan:

(Spotify | Podimo | RSS )

Als je de podcast goed vindt, geef dan je waardering in de app.

Mijn vriendin Karin Ramaker deed het onderzoek, interviews, script, voice-over en regie. En ik de montage, muziek, sound design en regie. De eindredactie werd gedaan door Maarten Kortlever van Omroep Brabant. Zie ook de pagina hiervoor bij Omroep Brabant.

Over het maakproces, daar gaan we het snel over hebben. Maar dat is iets voor een volgende keer…

Begin mei, terwijl ik zeven dagen in Parijs voor een vijfdaagse masterclass van Tchad Blake in de Rue Boyer Studios vertoef, ontvang ik van Floris Kortie een email waarin hij vertelt dat hij bezig is met een podcast over Tsjaikovski. Aan mij de vraag of ik daar de montage en het sounddesign voor wil doen.

Lang verhaal kort, die klus is inmiddels geklaard en de podcast Betaalde Liefde, een serie in vijf delen, is te beluisteren op NPO Luister of via mijn website.

In de podcast wordt het verhaal verteld van de wonderlijke liefde tussen de Russische componist Tsjaikovski en zijn in geld zwemmende mecenas, Nadezjda von Meck die per briefwisseling plaatsvindt. De relatie is platonisch en op poen gebaseerd, want ze beteugelden hun liefde met een strenge afspraak: wij mogen elkaar nooit ontmoeten.

De rollen van Tsjai en Von Meck worden vertolkt door de geweldige stemacteurs Jesse Mensah en Ekaterina Levental.

Een oud verhaal moet niet oud klinken

Floris gaf mij alle ruimte om creatief helemaal los te gaan op ‘t sounddesign. Zo heb ik bijvoorbeeld de muziek van Tsjaikovski op een extreme manier omgevormd tot ambient zodat we die onder de dialogen van Tsjaikovski en Von Meck konden steken. Van de muziek van Tsjaikovski morphen we naar de ambient en andersom. We werpen Tsjaikovski en Von Meck als het ware terug naar het verleden waarin je soms de schimmen van zijn composities terug kunt horen.

Het ligt voor de hand om bij oude verhalen het geluid ook oud te laten klinken maar wij hebben hier dus voor het tegenovergestelde gekozen. Ook de stemmen van Tsjaikovski en Von Meck klinken juist glashelder, intiem close in je oren en zodoende springlevend.

In de podcast komen diverse passages voor waarin Tsjaikovski uitleg geeft over zijn muziek. Hiervoor heb ik de dialogen en de muziek als een vraag en antwoordspel op elkaar aan laten sluiten, zoals ik in mijn VERVORMER podcast vaak ook doe. Ik vind het te gek dat dit procédé ook met klassieke muziek heel goed blijkt te werken. Op die manier kun je de magie van het componeren en arrangeren heel toegankelijk maken voor een breed publiek.

Niet makkelijk, wel lekker

In de podcast komen de experts Simone Leuven (musicoloog gespecialiseerd in Tsjaikovski) en de Sjeng Scheijen (auteur en Ruslandkenner) aan het woord die vanuit hun expertise commentaar geven op dit wonderlijke verhaal. Hiervoor hadden we bedacht om die gesprekken in de trein op te nemen omdat de spoorwegen in dit verhaal namelijk een belangrijke rol speelt. De achtergrondgeluiden en het gepiep en gebonk van de treinen zorgde montage technisch voor flinke uitdagingen maar het leverde wel een losse sfeer en authenticiteit op.

Al met al was het een bijzonder complexe productie. Ik kwam uit op 135 tracks in Reaper. Lang leve snelle computers, zullen we maar zeggen.

Het was een genot om dit te mogen en kunnen maken. Ik hoop dat de luisteraar dit plezier erin terughoort.

Dit bericht publiceerde ik eerder op marcoraaphorst.nl.

Eind 2023 maakte Spotify bekend dat ze de hele redactie van Gimlet Media op straat zette. Hierdoor was de geweldige podcast Heavyweight een paar jaar niet te horen. Tot een week of wat terug er ineens een verse aflevering in mijn podcast-app landde!

Heavyweight valt nu onder het podcast-productiebedrijf Pushkin Industries van Malcolm Gladwell and Jacob Weisberg.

Nu denk ik dat mijn lezers deze podcast wel kennen, maar mocht dat niet het geval zijn, op de vraag van Podcast The Newsletter ‘welke ingrediënten zijn er nodig voor een perfecte Heavyweight aflevering?’ leverde de man achter Heavyweight, Jonathan Goldstein, onlangs het perfecte antwoord:

Stakes and jokes and a person I like as the subject and some ideas and sadness and good music and a listener who is sitting in the virtual driveway unable to virtually click off the virtual radio knob.

Zoiets vormt meteen een beeld in mijn hoofd.

Interview met Heavyweight in NRC

Mijn podcastcollega bij NRC, Iris Verhulsdonk, interviewde onlangs Goldstein en zijn producenten Kalila Holt en Stevie Lane. Daarin lezen we wat de reden van Spotify was om ze te dumpen:

Spotify kocht het podcastbedrijf Gimlet – en dus ook Heavyweight – voor 230 miljoen dollar.

Aan het gouden tijdperk voor podcasts kwam een einde. Bedrijven als Spotify realiseerden zich dat een langere productietijd, die hoort bij de verhalende documentaire-podcasts, ook hogere kosten met zich meebrengt. Veel hoger dan die van de zogenoemde chatcasts, zeker als die van beroemdheden zijn en daarom verzekerd van een achterban. En dus volgden er ontslagen en het einde van Heavyweight bij Spotify. Het bleef anderhalf jaar stil.

Tof trouwens dat Iris het hele Heavyweight-team liet praten en niet alleen Goldstein. Ik vind het ook altijd ergerlijk als alleen de regisseur van een podcast wordt uitgenodigd. Alsof de rest van het team er niet toe doet.

Het format van Heavyweight

Elke aflevering begint met het geluid van een analoge telefoon die overgaat omdat Jonathan zijn “third best friend, Jackie” belt. Jackie is geen pleaser, plaagt graag, is scherp en grappig. En altijd draait het uit op een wedstrijdje: wie gooit als eerste de hoorn erop?

Het format van Heavyweight is op papier vrij simpel, vaak gaat het over een probleem tussen een paar mensen waarvan de oorsprong vaak ver in het verleden ligt. Goldstein zoekt tijdens de aflevering naar een oplossing.

Het vernuft zit ‘m in de uitwerking van dat plan. Want het plan verloopt vaak niet heel soepel (goed voor het verhaal) en de manier waarop ligt niet voor de hand (ook lekker voor het verhaal).

Hij verbloemt de gebreken van hemzelf en van anderen niet maar laat ze juist horen. Bij hem liggen drama en humor nooit ver van elkaar af. En hij verpakt zijn boodschap altijd in een literaire vertelling en spreekt daarmee zowel het verstand als het gevoel aan.

Het zijn precies deze ingrediënten die van deze podcast een meesterwerk maken. En daar kunnen wij misschien nog wat van leren. Resumerend:

• Zoek naar wat niet voor de hand ligt, zoek naar frictie.

• Je hoeft niet ver te zoeken, in de vrienden- of familiekring liggen de verhalen voor het opscheppen.

• Een verhaal zonder drama is geen verhaal. (ook jouw drama bij het maken ervan, gezwoeg en geploeter, zijn pluspunten)

• Een verhaal zonder humor is geen verhaal.

• Neem jezelf en jouw gasten niet te serieus.

• Kietel en plaag je gasten, daag ze uit om uit hun (sorry voor het cliché) comfort zone te stappen.

• Wees niet bang om je voice-over helemaal uit te schrijven en deze exact zo voor te dragen. Oftewel: spontaniteit is niet altijd beter.

• Volg je gevoel! Ga voor de kick die het je geeft. Als het niets met je doet, is het ook niets.

NotebookLM is van Google:

Je onderzoeks- en denkpartner, gebaseerd op de informatie die je vertrouwt, gemaakt met de nieuwste Gemini-modellen.

De naam slaat natuurlijk op de term Language Model, vandaar die LM in de naam. Dit betekent dus dat NotebookLM op taal gebaseerd is. Hoe werk dat precies?

Ik zeg: goeie vraag!

Het korte antwoord is dat de computer slechts kan rekenen. Dus taal is voor de computer slechts een hoopje cijfers. AI is dus eigenlijk een sterk staaltje rekenen met taal.

Dat zal ik zo gaan uitleggen maar doe er een bijsluiter bij: als je niet van technische Podpraatjes houdt, spring dan door naar het hoofdstuk ‘Mijn experiment’.

AI zet woorden, of stukjes woorden, om in getallen (tokens). Die worden vertaald naar vectoren: een wiskundige reeks getallen die de betekenis van een woord vastlegt. Woorden die bij elkaar horen, zoals kat en hond, staan dicht bij elkaar. Zo kan AI slimme verbanden leggen en voorspellingen doen.

Maar vergis je niet: de computer begrijpt niets. Hij rekent alleen razendsnel met getallen.

AI is nu ineens populair geworden door toegenomen computerkracht. De computer kan nu in een fractie van een seconde berekeningen uitvoeren waar we decennia geleden alleen maar van konden dromen. Het neurale netwerk waar moderne AI op draait, bestaat immers al sinds 1943 en de basisprincipes gaan nog veel verder terug.

Mijn experiment

Het was Alexander Klöpping die NotebookLM bij Eva op tv liet zien en horen. De demo van Klöpping voelde iets teveel als reclamepraat uit de Siliconen Vallei. Daar heeft ‘ie wel vaker last van. Zo zat ‘ie ooit met een Google Glass op bij De Wereld Draait Door te verkondigen dat zeer spoedig elke Hollander met zo’n idioot brilletje rond zou hupsen.

Maar het was niet alleen de heer Klöpping die de jubeldans deed, ook anderen begonnen al spoedig NotebookLM de liefde te verklaren. Het almachtige AI zou kleine wonders verrichten. Dus toen moest De Raap Himself er ook maar eens aan gaan geloven. Tijd voor een experiment!

Wat me uiteindelijk over de streep trok om voor NotebookLM te kiezen is omdat je het eenvoudig kunt voeren met je eigen bronnen en die vervolgens kunt gaan bevragen.

Zo kwam ik op het idee om het te voeren met een hele zooi transcripts van een podcast waar ik bij betrokken ben. De transcripts heb ik gemaakt door de audio door de AI-transcriptietool MacWhisper te slingeren.

Zoals je in het screenshot kunt zien heeft MacWhisper niet echt beste oren. Het blijft zonder meer opvallend hoe slecht AI eigenlijk kan luisteren. Laat je een mens van vlees en bloed transcriberen dan krijg je een veel beter transcript. Echter, niet zo snel als MacWhisper dat kan. En hou die opmerking even vast want als het gaat om AI dan gaat het meestal niet om de Kwaliteit maar om de Kwantiteit, om de snelheid namelijk waarmee de AI-tool iets doet.

Ik kan MacWhisper overigens wel aanbevelen want voor niet al te veel geld heb je een prima transcriptie tool die je offline, dus gewoon op je Air of MacBook Pro kunt gebruiken.

En of NotebookLM snel is!

Mozes Kriebel, wat is NotebookLM snel! Ik voerde hem 24 transcripts en kon binnen een paar minuten gezellig gaan chatten met mijn scripts.

Het voelde als een klein wonder simpelweg omdat het zo onwijs snel is! Een transcript lezen kost best een hoop tijd. Laat staan 24 transcripts en daar dan een verhaal uit destilleren. Dat kost menig podcastmaker dagen, of weken.

Wat ook heel tof is aan NotebookLM is dat als je op een van de bronnen klikt er een samenvatting getoond wordt. Op die manier weet je dus vrij snel waar dat script (en dus de specifieke opname) over gaat.

Je kunt in NotebookLM op die manier heel veel te weten komen over de losse documenten en in samenhang met elkaar. Zo kun je alle bronnen aanvinken, of daar een specifieke selectie in maken. Hierdoor kunnen bepaalde vragen dus andere antwoorden opleveren omdat je meer of minder bronnen selecteert.

Kwaliteit kent geen tijd

De kwaliteit van de samenvattingen en de antwoorden die ik kreeg op vragen was echt dik in orde. NotebookLM levert geweldige inhoudelijke analyses op. Het was niet helemaal feilloos. Hier en daar werd een naam verkeerd gebruikt. Ook werd een vrouwennaam gezien als een man. In de chat stelde ik daar een vraag over en kreeg als antwoord:

Op basis van de verstrekte bronnen is er geen enkele indicatie dat … een man is. Integendeel, alle informatie en context in de bronnen wijzen erop dat … een vrouw is:

Vervolgens kwam het met een lijst aan argumenten.

Ik zou nooit 100% vertrouwen op NotebookLM. Je moet echt zelf naar de audio luisteren of de transcripts lezen om te weten waar het verhaal over gaat. Maar als je dat gedaan hebt is NotebookLM best wel een handige aanvulling. Niet zozeer omdat het met iets nieuws zal komen, want dat deed het eigenlijk helemaal niet. Maar meer omdat het alles zo goed samenvat en overzichtelijk bij elkaar zet.

NotebookLM kan ook een Tijdslijn generen van alle onderdelen en personen in het verhaal die te koppelen zijn aan een datum. Ook kun je een Mindmap laten generen die heel handig de relaties in beeld brengt om zo op een andere manier naar het verhaal te kunnen kijken.

Originaliteit

NotebookLM kwam niet met nieuwe inzichten of een andere kijk op de verhaallijn. Wat dat betreft leverde NotebookLM niets nieuws op, met één uitzondering. Daar kom ik later op terug.

NotebookLM is geen tool specifiek bedoeld voor podcasting. Het heeft wat moeite om spannende verhaallijnen te presenteren. Wat het wel prima doet is de droge feiten heel juist opsommen. Maar waar de jus zit van het verhaal dat kun je beter zelf bedenken.

Lagere school-niveau

Je drukt op de knop “Video-overzicht” en moet even een tijdje geduld hebben. Ik heb het niet geklokt maar misschien duurde het 15 minuten. Wat ik vervolgens te zien kreeg was een kleine 7 minuten met gequote tekst en emojis als beeldmateriaal. Een computerstem die behoorlijk natuurlijk klonk (inclusief ademhalingen) las het verhaal voor.

Die video benaderde het verhaal op een verrassende manier. Het haalde één persoon naar voren en liet zijn verhaal paralel lopen met dat van mijn hoofdpersoon. Dat vond ik een originele invalshoek. Het haalde een klein aspect uit het verhaal en bouwde daar het hele verhaal omheen.

De toon van de video, hoe het verhaal verteld werd, dat zat wel op het niveau van *kuch* de lagere school. Eenvoudige taal, zonder interessante beeldspraak, maar vooral heel duidelijk. Neigend naar hoe men sprookjes vertelt.

Je kunt ook een audio-overzicht laten genereren. Ook dit verhaal leverde een vrij kinderlijk geheel op met stemmen die naturel klonken. En zonder een spatje humor. In eerste instantie ging ‘ie de mist in door mijn hoofdpersoon, een vrouw met een typische vrouwennaam, als man te zien. Bij een nieuwe poging gaf ik expliciet mee dat het om een vrouw ging en nog een paar details om zo een beter verhaal te krijgen. Hier en daar kwamen er wel wat verdraaide feiten voorbij maar in grote lijnen klopte het verhaal.

Hoewel Klöpping bij Eva lyrisch was dat NotebookLM er zo’n mooie podcast uit kon poepen met natuurlijk klinkende stemmen ben ik daar veel minder positief over. Natuurlijk is het absoluut waanzinnig dat NotebookLM gewoon op basis van een zooitje transcripts er een podcast uit kan poepen, maar niemand zal zoiets uitbrengen als podcast.

Wat is het voordeel?

NotebookLM kan veel sneller dan een mens tekst doorzoeken en samenvatten. Maar als podcastmaker kun je er niet van op aan dat de informatie helemaal klopt. NotebookLM verkloot sommige feiten dus je moet echt zelf je audio beluisteren en/of je transcripts lezen. Dus die tijdwinst valt in het water.

Het kan je helpen bij het snel vinden van bepaalde uitspraken. Iets waar transcripts natuurlijk altijd al voor gebruikt werden. Maar daar heb je deze tool eigenlijk niet voor nodig want dat kun je met elke teksteditor net zo goed.

Wat wel handig van de tool is dat het bepaalde onderdelen van het verhaal, bepaalde uitspraken direct koppelt aan de bronnen. Dus in plaats van te zoeken naar een specifieke uitspraak, kan het zo’n uitspraak veel breder benaderen als zoekactie. En dat kan soms heel handig zijn.

Ik heb niet het idee dat NotebookLM de essentie van het verhaal er beter uithaalt dan een mens. De mens is wat dat betreft toch creatiever en kan dingen verzinnen die niet op papier staan omdat de fantasie er van alles bij gaat bedenken. NotebookLM komt slechts met de droge feiten aanzetten. Het legt niet meer persoonlijk gewicht bij sommige zaken puur omdat AI niet persoonlijk is. Het mist verstand, gevoel, fantasie en simpelweg alles wat ons mensen zo bijzonder maakt. Rekenen met woorden kent zo zijn beperkingen. En voordelen. Met name qua snelheid.

Eigenlijk is het mixen van popmuziek een beetje het tegenovergestelde van het mixen van een podcast. In een podcast probeer je de stemmen heel natuurlijk en mooi te laten klinken. In popmuziek daarentegen ligt er een vrijbrief klaar om het geluid lekker op te fucken.

Maar er zijn natuurlijk ook overeenkomsten. In beide gevallen probeert de muizende specialist met behulp van plugins het geluid te manipuleren. Muizen met als doel om gevoel los te maken bij de muizende specialist en hopelijk ook bij de luisteraar. Zonder gevoel is een podcast slechts een hoopje informatie, ja toch?

Ik vind dat het veel podcasts aan gevoel ontbreekt. Men spreekt zo keurig en probeert te wijsgerig over te komen dat ik regelmatig snak naar de rauwe poëtische expressie die ik in muziek vaker wel vind.

Hou ermee op!

De meeste podcasters zullen de podcast naar een luidheid van -16 LUFS Integrated optrekken via een export (bv in Reaper) of via een tool als Auphonic. Mijn pleidooi is om daarmee op te houden.

Je kunt er beter voor zorgen dat je jouw podcast op niveautje -16 LUFS edit, want dat is immers de luidheid waarop jouw podcast door de luisteraars beluisterd wordt. Hoe je dat kunt doen, daar kom ik zo op terug.

Door dit te doen klinkt de podcast al tijdens het editen precies zoals de luisteraars hem straks ook gaan horen. Zodoende kun je het geluid veel beter inschatten dan wanneer je op een ander niveau werkt. Mocht je tijdens het editen een andere podcast willen beluisteren, bijvoorbeeld als referentie, dan schrik je je niet de tandjes als je die afspeelt want het geluidsvolume is hetzelfde.

Hoe doe je dat?

Voeg een Limiter toe aan de masterbus en stel hem zo af dat hij tijdens de export precies op -16 LUFS uitkomt. Dat vraagt om een beetje trial en error.

Wanneer je een export maakt zul je waarschijnlijk zien hoe hard die export is (een goeie DAW zoals Reaper geeft je die info). En zit je dan iets te laag of te hoog dan stel je de limiter bij. In mijn ervaring heb je na een paar exports de juiste stand gevonden voor je podcast. En vrijwel alle podcasts die ik maak hebben een paar revisies nodig, dus dat is allemaal geen probleem, als het tijd is om de MASTER te maken dan zit ik meestal precies goed qua luidheid.

In Reaper ziet dat er zo uit:

Ik gebruik op dit moment de Brainworx bx_limiter True Peak in mijn masterbus.

Bijkomstig voordeel van deze methode is dat je stemmen wat minder zult compressen omdat de limiter ook voor minder dynamiek zorgt. Het is in alle opzichten veel prettige om een limiter op deze manier in de masterbus te gebruiken.

In popmuziek doet men dat ook. Men mixt voor popmuziek ook af met plugins in de masterbus zodat de productie klinkt zoals ‘ie straks voor de luisteraar na mastering zal klinken. Mijn methode is daarop gebaseerd. Door die luidheid perfect af te stemmen tijdens het editen zit het qua gevoel (de kick die de audio veroorzaakt!) ook veel beter.

Mijn losse kanalen, voor spraak, reportages, sound effects, muziek, normaliseer ik overigens wel heel dynamisch, op -23 LUFS. Zo houden mijn plugins dus headroom en pomp ik de hele handel pas naar -16 LUFS in mijn master bus.

Ik zou niet weten wie dit ook zo doet, maar ik vind het volkomen logisch. Opmerkingen? Laat het me weten!

Voor wie zich afvraagt waarom het zo stil is op Podpraat, welnu ik ben in mijn vrije tijd weer druk bezig met de muziekmakerij. Er moeten liederen geschreven worden, gitaar gespeeld worden, basje erbij, een drumpatroontje programmeren, vanuit de gesmeerde keel gepeperde woorden produceren en dat geheel dan tot een afgerond mixje maken. Een vers lied is binnenkort op de stromende media te beluisteren. Mijn laatste hit is deze:

Met verse podcast dingen ben ik overigens ook druk in de weer samen met Karin. Zo zitten wij te smeden op een pilot die we hopelijk aan een goed distributiekanon kunnen aanbieden zodat de massa hem niet zal kunnen vermijden.

Droom hard!

Het verraad van de Jordaan is een podcastserie waarvoor ik de eindmontage, het sounddesign en de mixage doe. Het is het persoonlijke verhaal van Stephanie Biesheuvel die in haar familiegeschiedenis dook en erachter kwam dat zij fout waren in WOII. Ze stuitte zelfs op een krantenartikel waarin haar overgrootvader genoemd wordt als de mogelijke verrader van Anne Frank. Nogal een verhaal dus!

Het fijne aan deze productie is ook dat Annegriet Wietsma de eindredactie en begeleiding verzorgt. Met Annegriet werkte ik al eerder samen, vorig jaar voor de serie De zwembadclub. De voormontage ligt in handen van Timo Vorstenbosch en Darius Timmer componeerde de prachtige muziek.

De eerste twee afleveringen zijn te beluisteren in alle podcastsapps. De gehele serie is te beluisteren via de Podimo-app. Ga naar https://podimo.nl/hetverraadvandejordaan/ en luister de eerste 30 dagen gratis.

Ik zie dat we in de populariteitslijst van Apple Podcasts vandaag (16 nov 2024) op nummer 22 staan. Dus dat gaat lekkâh.

Hier is de trailer:

Ben ik beter af bij een psycholoog van kleur?

De makers van NRC Vandaag, waar ik er dus één van ben, zijn sinds eind mei dit jaar begonnen wat langere documentaires voor de zaterdagen te maken. Voor de aflevering van vandaag, zaterdag 16 november 2024, verzorgde ik de mixage.

Het is een zoektocht van mijn Vandaag-collega Gabriella Adèr en NRC-journalist Jamila Meischke naar culturele sensitiviteit in de spreekkamer van de psycholoog.

NRC-journalist Jamila Meischke voelt zich onbegrepen door haar witte psycholoog, die haar ervaring als Nederlander met een migratieachtergrond niet lijkt te begrijpen. Ze vraagt zich af: zou ze beter af zijn bij een psycholoog van kleur? Of zou elke psycholoog zich in iedere culturele achtergrond moeten kunnen inleven? Een zoektocht naar culturele sensitiviteit in de GGZ.

Gabriella Adèr monteerde de aflevering in Adobe Audition. Vervolgens nam ik het over in Reaper en mocht ik met wat modernistische CPU-sleurpende machine learning of AI te noemen plugins de boel afmixen.

Mijn aanpak

Een methodiek qua sounddesign die ik er al een tijdje op nahoud is om de roomecho uit oorspronkelijke opnames flink te verminderen.

Tijdens het gesprek is het misschien niet echt opgevallen. Maar als je de opnames terugluistert lijkt het alsof het gesprek in een galmende badkamer werd opgenomen. Dat komt omdat tegenwoordig op de vloeren laminaat of andersoortig glad en hard materiaal ligt. En de muren van beton zijn veelal slechts voorzien van een verflaag. Qua geluidsabsorptie: nada, nul. Ik ben nog van de generatie houten vloeren, dikke vloerkleden, grote boekenkasten en dik behang. Dat klinkt (en woont) echt veel beter. Mijn studioruimte klinkt zo. Kurkie droog.

Ook het gebruik van iZotope Voice De-noise, dat ik eigenlijk op alle tracks toepas, zorgt voor een wat droger geluid.

Maar wat ik ook soms doe, dit heb ik in het 'Het verraad van de Jordaan' flink toegepast, is de opname voorzien van een beter klinkende roomecho. Hiervoor verwijder ik de roomecho uit de oorspronkelijke opname en voeg er mijn eigen “Virtuele Huiskamer” aan toen.

Die Virtuele Huiskamer is stereo, wat ervoor zorgt dat bepaalde frequenties iets harder resoneren in het linkerkanaal en anderen juist in het rechterkanaal. Hierdoor krijgt een mono signaal de ruimtelijkheid van stereo. Zodoende kun je een stem dus echt in een nieuwe ruimte plaatsen. In het 'Het verraad van de Jordaan' kun je dit effect heel duidelijk horen als je erop let.

In de aflevering ‘Ben ik beter af bij een psycholoog van kleur?’ heb ik dit overigens niet gedaan, hiervoor heb ik gekozen om de roomecho gewoon zoveel mogelijk te verwijderen en alle reportage audio in mono te laten. Zo zie je dat elke podcast om een andere aanpak vraagt.

Voor velen is dit geneuzel en zij zullen het misschien ook niet horen en voelen. Maar voor mij is het de kers op de taart om een beter geluid te ontwerpen. De-Noise en De-Reverb middels moderne plugins leveren mogelijkheden op die voorheen niet mogelijk waren. En zoiets daagt mij dus uit om creatief in te zetten. Ik kan anno nu een hoop dingen fixen waar ik een jaar of twee nog van had gezegd ‘heel jammer van die opname’.

Jeff Emtman. De man van Here Be Monsters. De man, samen met Brendan Baker, wiens video’s mij op weg hielpen bij mijn overstap naar Reaper in 2021. De man die woensdag 30 oktober voor mijn neus oreerde terwijl een project in Reaper op het scherm stond te gloeien. Podcastmakers die hun projecten tonen, ik kom ze in levende lijve vrij weinig tegen, maar als dat wel het geval is, dan word ik daar Heel Erg Vrolijk Van. We mogen dan onder de moterkap kijken en het raamwerk van de kunst aanschouwen.

Het was een initiatief van het Podcastnetwerk dat Emtman een masterclass gaf in het Huis van het Boek, hier in mijn woonplaats, Den Haag. In het kader van de cursus Literair Podcasten van het Podcastnetwerk.

Vandaar dus dat de beste man een brug tussen het woordenrijk en het klankrijk probeerde te slaan. Oftewel: hoe kunnen geluiden fungeren als woorden? En hoe kunnen we dat toepassen in sounddesign?

Volgens Emtman beschikken wij slechts over vier elementen waar we mee kunnen spelen:

• Volume: de luidheid van het geluid

• Placement: de plek waar het geluid zich bevindt in het stereobeeld, links, rechts, maar ook qua diepte, voorin of achterin (zie bv binaural opnames en het doppler effect)

• Frequency: de toonhoogte en klankkleur van het geluid

• Time: de snelheid van het geluid en van geluiden ten opzichte van elkaar (timing)

Deze vier elementen kunnen we vervolgens gebruiken om een effect te sorteren waarin Emtman leentjebuur uit de literatuur doet:

• Het maken van een Motif, bijvoorbeeld muzikaal bestaande uit een paar noten en de kracht van herhaling van zo’n motiefje in een podcast dat de luisteraar herkenning geeft.

• Dit kan ontstaan vanuit een ander geluid, bijvoorbeeld een apparaat dat een soort ritmisch patroon laat horen in een ruimte waar een scene zich afspeelt zodat je dit kunt laten samenvloeien met muziek of andersom, als een vorm van Rhyming door klankmatige overeenkomsten te zoeken (zelfde ritme, zelfde toonhoogte, zelfde beweging etc).

• Zoek de Negative space voor de luisteraar op en focus je op de afwezigheid van iets, kortom: de ruimte naast en tussen de objecten.

• Frankenstein’s monster: hergebruik materiaal voor nieuwe dingen, geluiden uit de natuur, van op straat en in gebouwen. Deze kun je zwaar manipuleren zodat ze een totaal ander effect krijgen.

• Analogy: in het aloude hoorspel wordt Waar Over Gesproken Wordt vaak letterlijk uitgebeeld in geluid. Dit is veelal lelijk, want: dubbelop. Probeer daarom dus niet letterlijk ‘dat wat gezegd wordt’ naar klanken te vertalen maar zoek naar andere links tussen verhaal en geluid om je verhaal verrassender te maken.

• Pacing: zoals alles in het leven is timing alles. Het moment waar je iets plaats is van het grootste belang. En hierbij kun je spelen met de verwachting van de luisteraar door deze niet altijd precies op het te verwachten moment iets te geven maar daar soms juist van af te wijken.

• Punctuation: zoals we in een tekst ook vermijden om uitroeptekens te gebruiken zullen we dat in een podcast ook moeten doen. Anders wordt het veel te dwingend en zwaar aangezet. Het kan wel, maar wees er spaarzaam mee.

• Bullet Points: korte opsommingen werken altijd goed.

Het bevlogen betoog van Emtman deed mij weer beseffen hoezeer een podcast ook echt kunst kan zijn. Waarbij ik wel de kanttekening moet plaatsen dat dit soort avontuurlijk sounddesign een zeldzaamheid is. In mainstream podcasts wordt het nauwelijks toegepast want daarin past men vaak het Analogy principe juist wél toe.

Dat geldt voor Emtman zelf ook. Net als ik werkt hij als editor voor allerlei klanten en kan hij niet zo Frank en Vrij tewerk gaan als hij in zijn eigen podcast Here Be Monsters wel doet. Het is zoiets als mainstream muziek versus meer niche en indie muziek.

Een goed voorbeeld voor wie onbekend is met zijn werk is onderstaande aflevering. De technieken zoals hierboven beschreven past hij daarin stuk voor stuk toe.

Zodoende hierbij wat wapenfeiten van die heugelijke avond.

Geen geklots tegen de plinten

PJ en Sruthi ken je natuurlijk (zo niet: strafpunten) van hun vorige podcast Reply All die in 2022 plotseling ophield te bestaan toen bekend werd dat het er op de werkvloer behoorlijk giftig aan toeging. Die kwestie laat ik even voor wat het was.

Net als met Reply All koos koos men ook dit keer weer voor een bekende internet/computer term als podcastnaam, Search Engine dus. Een qua zoekterm ietwat problematische naam om op te zoeken via een search engine 😃

Inmiddels is er veel veranderd in de podcastwereld (lees: geen geld dat tegen de plinten klotst) en de gevolgen daarvan ondervindt Search Engine dan ook aan den lijve. SE kan bestaan dankzij de vele betalende fans/abonnees (Incognito Mode voor oa bonusafleveringen). Een klein team bestaande uit vier personen wordt uit die pot betaald. Te weten: PJ Vogt, Sruthi Pinnamaneni, Garrott Graham en Noah John. Daarnaast rolt er wat geld in de richting van de maker van de leadertune en de maatmuziek: Armen Bazarian. En dan komen er ook nog gelden binnen via de adverteerders maar dat is een kleiner deel. Het publiek van SE bestaat voor 40-50% uit niet-Trumperiaans volk waar de advertentiemarkt zich niet zo goed raad mee weet.

De moeite die misschien achteloos aan de luisteraar voorbij gaat

Wat voor mij duidelijk is, en ook wederom duidelijk werd in het betoog gisteravond, is dat Search Engine ongelofelijk veel tijd kost om te maken. Ik had het er met blogger Jan van den Berg over die ik voor de deur aantrof. Ook hij schreef een mooi stuk over wat er zich gisteren heeft afgespeeld. Jan vroeg hoe wij editors (waaronder dus ondergetekende) voor bijvoorbeeld voor NRC Vandaag te werk gaan. Hij was verrast toen ik vertelde hoeveel tijd er in zo’n montage gaat zitten (lees: ongeveer 10 uur voor een aflevering van 20 minuten).

PJ en Sruthi werken precies zo. Hun verhalen klinken zo soepel juist omdat ze niet over één nacht ijs gaan. Over elk detail is nagedacht. Zoiets kost heel veel uren werk maar het resulteert dan ook in iets dat compleet bijzonder is. En omdat men zo kritisch is, komt het soms voor dat men niet helemaal 100% tevreden is. Ik herken dat.

Zo liet Elja een fragment horen waarvan Sruthi achteraf zei dat ze er niet helemaal tevreden over was. Ik begreep haar want de muziek en de stemmen vielen in dat fragment net wat minder mooi samen dan in het fragment dat even daarvoor had geklonken. Dat was een fragment waar zelfs applaus van het publiek op kwam, zo goed vond men die scene. Vond ik ook! De muziek was op maat gemaakt, stond hard in de mix (pompende techno!) terwijl de stemmen door perfecte timing en afwisseling met de muziek toch prima verstaanbaar bleven.

De voorbeelden die Elja liet horen kwamen uit een tweetal afleveringen waarin SE een antwoord probeert te geven op de vraag waarom het zo lastig is om binnen te komen in de Berlijnse club Berghain. Dat verhaal geeft niet alleen antwoord op die vraag maar mond ook uit in zijsporen zoals de onstaansgeschiedenis van techno, het nachtleven van Berlijn en PJ kan zich niet inhouden allerlei intieme persoonlijke bekentenissen te doen. Zoals hij vaak in SE doet.

Voor wie die afleveringen niet gehoord heeft, dit zijn ze:

Literaire betogen

PJ schrijft zijn voice-overs helemaal uit. Hij beschouwt het als literair werk, wat het ook absoluut is. Lees zijn teksten van papier en je ziet dat het een begenadigd schrijver is. Maar met zijn stem erbij krijgt het meerwaarde. PJ bestempelde zijn beroep gisteravond als journalist maar hij is veel meer dan dat. Naast dat hij een virtuoos schrijver is, is hij ook een eerste klas voordrager. Het beroep journalist laat het literaire en de esthetiek buiten beschouwing, maar ik vind dat een gemis. Ik zou SE dan ook willen bestempelen als kunst.

Voor wie de podcastafleveringen nog niet beluisterd heeft, ik zou het volgende dan even overslaan. Het slot van de twee afleveringen laat de literaire kwaliteiten van PJ in volle glorie horen. We volgen hem als hijzelf ook in de rij gaat staan bij Berghain in Berlijn. Een vraagt doemt op: zal PJ wel naar binnen mogen?

It's my turn now. I stand in front of a bouncer, not Sven, one of his under doorman. I stand in front of the bouncer, and the bouncer looks at me, his face blank, blank like Anubis.

My brain fills with a question that I realise always hums in the background. But now it's brighter and more intense than I've ever heard it. It's almost deafening.

Do I belong?

I wait to find out.

En vervolgens zet de muziek in.

Dit is kunst met als toevoeging dat de feiten kloppen, want normaliter hoeft kunst zich niet druk te maken om de werkelijkheid. Maar bij SE worden de feiten zeer zorgvuldig gecheckt. Men draagt de verantwoordelijkheid die komt met de populariteit van deze podcast en dat is, gezien de enorme desinformatie die we vandaag de dag vooral op de socials zien, een verademing.

Uitgeschreven versus spontaan

Het publiek kreeg gisteravond ook de gelegenheid om vragen te stellen. Zo was er iemand die de vraag stelde waarom er in Search Engine niet, zoals in Reply All, van die spontane gesprekken tussen de makers onderling te horen zijn. PJ antwoordde dat ze dat weleens doen maar dat zoiets enorm veel tijd kost want wat spontaan klinkt in podcasts is vaak niet echt spontaan maar is een samengesteld geheel van diverse takes. En altijd is er wel iets, dat volgens PJ niet 100% is: de timing, het gevoel, het woordgebruik. Daarom kiezen ze voor SE liever voor uitgeschreven teksten, buiten de interviews om dan, omdat PJ dat helemaal literair kan dichttimmeren, precies zoals hij het wil hebben.

PJ vertelde dat hij voor het inspreken van die teksten echt leunt op de stemregie die hij van de producer krijgt. Maar ook inhoudelijk geven zijn collega’s feedback op zijn teksten en houden zij in de gaten of bijvoorbeeld de persoonlijke ontboezemingen van PJ niet te ver gaan of echt hout snijden. Voor zover het nog niet duidelijk is: alles in deze podcast wordt gewikt en gewogen.

Esthetisch geluid

Het moge duidelijk zijn, Search Engine is een toonaangevende podcast die wordt aangestuurd door een zeer ervaren team die slechts met de allerhoogste kwaliteit tevreden is. En wat het tot kunst maakt is dat het hier niet slechts een kwestie is van de feiten oplepelen maar ook draait om hoe die feiten geluidsmatig ingekleed worden. De esthetiek van het geluid en het gevoel dat dit veroorzaakt is dus minstens zo belangrijk als de feitelijke inhoud.

Eensgezind verliet ik gisteravond de kerk.

Podimo en Dag en Nacht Media (de organisatoren van de avond), PJ, Sruthi en Elja, bedankt voor de prachtige avond!

Onwijs bedankt!

Terwijl Apple mijn ingediende podcastfeed handmatig zat te beoordelen (lees: dat duurt dagen) had ik al twee complete afleveringen in elkaar lopen te schroeven en lopen te üploädûh. Eentje met Lieven Heeremans en eentje met Erwin Blom.

Als omslagfoto had ik de Apple oordopjes gefotografeerd:

Lang verhaal kort: Apple keurde mijn podcast vanwege copyright infringedingus af. Mogelijkheden tot beroep, geen.

Nu zal je zeggen: jammer dan, nieuw plaatje verzinnen, nieuwe feed aanmaken en opnieuw indienen bij Der Fûhrer, sorry, Apple. Uh nee dus. Ik gebruikte namelijk SoundCloud als host en die staan niet toe om het adres van de feed te veranderen…

💩

Integratie for the win!

Dit gebeuren had tot gevolg dat ik toentertijd een nieuwe podcast in de lucht heb geholpen onder de naam Podpraatje. En voor je die podcast gaat opzoeken, deze is niet meer. Ik heb hem/haar/hen gisteren een digitale dood laten sterven. Wáárüm? Omdat ik die oude afleveringen nu overgezet heb naar Podpraat! Natuurlijk heb ik ook de aftiteling van die afleveringen vervangen.

Het is nu dus eigenlijk super handig geworden want www.podpraat.nl is de plek voor zowel mijn nieuwsbrief/blog als mijn podcast over podcasting. En wanneer ik iets publiceer, in lettervorm of gesproken, je wordt hiervan op de hoogte gesteld per mail. Podpraat via de app van Substack volgen kan ook.

Ik sluit niet uit dat ik in de toekomst ook video zal gaan gebruiken. Kan ik je bijvoorbeeld laten zien hoe ik een NRC Vandaag in elkaar zet.

Podpraat als podcast is beschikbaar in alle apps. Zoek gewoon op Podpraat en je weet alles. En zo niet, stuur dan een reactie op dit bericht.

En mét transcripts!

Wat ook heel fijn is, is dat voor elke aflevering ook het transcript beschikbaar is (bijsluiter: ‘dankzij’ het niet altijd zo intelligente AI dat nog altijd dommer en dover is dan de mens zitten er hier en daar wel wat tekstuele gekkigheden in). Check bijvoorbeeld deze aflevering met transcript over podcastmaker Bob Timroff die erachter kwam dat Anchor zijn account verwijderd had omdat hij zijn eigen muziek in de podcast liet horen.

Het komt regelmatig voor dat ik een podcast beluister en denk: waarom is hier niet gekozen voor geschreven tekst? Wat ik dan hoor is een saai en slecht vormgegeven vertelling.

Hoe het dan wel moet? Dat ligt persoonlijk, maar nu je het toch aan mij vraagt, het zit zo:

Geluid dat te laat komt

Het dient geen enkel doel als je vertelt “we kwamen bij het huis aan en stapten uit de auto” en vervolgens het geluid van dichtslaande autodeuren laat horen. Zoiets slaat letterlijk dood.

Geluiden die voor zichzelf spreken hebben namelijk geen introductie nodig.

Complexe audio daarentegen (bijvoorbeeld een radiofragment of een scene die een sprong in de tijd maakt) kun je vaak beter wél wat context ter introductie geven zodat de luisteraar beter voorbereid is op wat er komen gaat.

Alledaagse geluiden

Na het geluid van dichtslaande autodeuren kunnen we direct door met ons verhaal door bijvoorbeeld te vertellen waar we zijn, wat we zien, wat we ruiken.

Heel droog afwisselen tussen geluiden en gesproken woord is vaak niet zo mooi. Beter is om bijvoorbeeld straatgeluiden en dialogen met elkaar te verweven. Het getuigt vaak van mooie audiovormgeving wanneer de geluiden niet slechts als sfeerverhogend element gebruikt worden maar echt een onderdeel van het verhaal zijn en echt iets te vertellen hebben (via het onderbewustzijn van de luisteraar).

In een film zien we soms iets gebeuren zonder dat het in de dialog wordt uitgelegd. In een podcast moeten we dat klankmatig zien uit te beelden. Op die manier vormt de klankmatige uitbeelding een verhalend element zonder dat er dialoog voor nodig is. Een goede sound designer, audiovormgever zo je wilt, verstaat die kunst.

AI

Je wordt vandaag doodgegooid met de term Artificiële Intelligentie. Even los van de vraag of we de computer intelligent moeten noemen, één ding dat zeker is, is dat een computer niet kan voelen. Dat voordeel is slechts voorbehouden aan ons mensen.

We moeten hiermee wel oppassen. Gevoel moet er nooit te dik bovenop liggen.

Stel iemand begint een beetje te huilen terwijl je hem interviewt. Probeer dat in de podcast dan niet te benadrukken. Ga niet in de voice-over benadrukken dat persoon zich verdrietig voelt, dat snapt iedereen. Beter is om het huilen zo kort mogelijk te laten horen of misschien beter helemaal niet.

De truc is om de luisteraar te laten voelen zonder dat je hem daartoe dwingt. Door bijvoorbeeld een situatie te beschrijven zonder dat je benoemt dat jij het triest vindt. De luisteraar moet zelf kunnen voelen ipv een gevoel opgelegd krijgen.

Geluid werkt daar ook uitstekend voor. Er zijn bijvoorbeeld velerlei spannende geluiden denkbaar die de luisteraar het gevoel van angst geven. En zonder dat het letterlijk in de dialoog benoemd hoeft te worden.

Om kort te gaan: maak geen kitsch!

Problematische zinnen

Het aloude adagium ‘Show, don’t tell’ geldt hier. Vertel de luisteraar dus nooit wat deze moet voelen.

Hier zijn wat problematische zinnen:

• “hij voelde zich erg verdrietig”

• “wat een pech heeft die knul toch altijd”

• “wat een ellende”

• “pislink zou je ervan worden”

• “een klootzak dat het was!”

Ze bieden weinig ruimte aan de luisteraar om er zelf nog iets van te vinden, maar zijn te dwingend qua emotionele lading. Beter is dat de luisteraar zelf gaat denken en voelen:

• dat het een verdrietige zooi is

• dat die ene man een lul is

• etc.

Het dwingende toontje

Veel podcasts bieden mij als luisteraar te weinig ruimte om mijn eigen conclusie te trekken. In bijvoorbeeld het laatste deel van een serie vallen alle puzzelstukjes vaak plotseling in elkaar en wordt alles helder gemaakt. Als een soort sprookje. Maar dat hoeft helemaal niet.

Aan het einde van elke Love + Radio aflevering weet ik nooit helemaal precies of de hoofdpersoon nu deugt of niet. Hij leek misschien een beetje op mij, maar ook weer niet. Ik vind dat spannend. Niets is zwart/wit in Love + Radio.

Het oordelen en veroordelen maakt het allemaal zo plat. Alsof de podcast een moralistische aan- en uitschakelaar tussen goed en het kwaad wil zijn.

Hoe minder jij als maker de luisteraar dwingt, des te beter, denk ik dan.

Oftewel: wees geen moralist!

Voor muziek geldt hetzelfde

Ik heb het vaker gezegd: start muziek altijd vóórdat het verhaal een wending krijgt, vóórdat er iets opvallends gebeurt, vóórdat er een belangrijke uitspraak gedaan wordt. En doe dat niet nadat het gebeurd is.

Muziek kan gevoel leveren zonder dat de verteller dit hoeft te doen. Als we droevige muziek horen dan hoeft de spreker die droefheid niet te benadrukken maar kan deze vrij stoïcijns opsommen wat er gebeurd is ipv de luisteraar te dwingen qua gevoel.

Door te ‘zeggen’ wat niet uitgesproken wordt kan muziek een alternatieve dialoog leveren. We kunnen muziek laten huilen, boos laten zijn, machteloosheid verklanken, zonder dat we dat moeten zeggen. Dit is vaak beter dan alles letterlijk in woorden zien te vatten. We maken immers een podcast, geen geschreven tekst. De boodschap is dan hier en daar wat verhuld maar dat maakt niets uit want het spreekt immers rechtstreeks ons hart aan.

Schoonheid

Simpel gezegd is een podcast een in audio vormgegeven verhaal. Maar de schoonheid zit hem met name in de manier waarop de maker via alledaagse geluiden en muziek de dialogen heeft weten uit te kleden. Om zo tot een verhaal te komen waarin dat wat er gezegd wordt net zo belangrijk is als dat wat er niet gezegd wordt. Met als resultaat dat niet alleen onze grijze massa maar ook ons hart aangesproken wordt.

De luidheid van de piekfrequenties van een geluidssignaal drukken we uit in waarden die we decibels, dB, noemen. Dit systeem hebben we te danken aan Alexander Graham Bell, vandaar de naam.

Met de komst van digitaal hebben we hier een verscherping op aangebracht, wat we dBFS noemen: decibels gerelateerd aan de volledige schaal (Full Scale, vandaar de FS). Dit zijn we gaan doen omdat in het digitale domein er een maximum geldt, de bovengrens voor het hardst mogelijke signaal, namelijk 0 dBFS. Daarom drukken we alles uit in een negatieve waarde: vanaf 0 dBFS naar lager. Een signaal met een piek volume op -3 dBFS ligt zodoende dus 3 decibel onder het digitale maximum van 0 dBFS.

In Reaper heb ik de meters zo ingesteld dat naast elk kanaal aan de rechterkant de gemiddelde luidheid in LUFS-S wordt getoond. Over de uitleg van dit begrip straks meer. Deze waarde wordt getoond via een verticale meter met een waarde daarbij. Zo kan ik met mijn ogen aflezen wanneer de audio te hard, te zacht of precies goed is.

Hetzelfde geldt voor de Master Fader in Reaper. De buitenste twee staven tonen de gemiddelde waarde (LUFS-S) en in het midden worden de pieken uit het signaal weergegeven in dBFS.

LUFS-S staat voor LUFS Short-Term, een meting van 3 seconde dat de gemiddelde geluiddruk uitdrukt zoals ons menselijke gehoor die waarneemt. Binnen Reaper is mijn ijkpunt voor stemmen qua luidheid -20 LUFS-S. Dit betekent dat ik mijn audio items zo balanceer dat ze in solo een output genereren van -20 LUFS-S. In al mijn podcastafleveringen, dat zijn er inmiddels honderden, klinken zodoende alle stemmen precies even hard.

Help! Ons gehoor is een janboel!

Ik kan het niet mooier maken… helaas kent ons gehoor geen evenwichtige frequentiecurve. Zo nemen wij lage en hoge frequenties als minder hard waar dan de frequenties die in het middengebied liggen.

In een plaatje uitgedrukt ziet ons gehoor er zo uit qua frequentiecurve:

En tel daarbij op dat geen mens gelijk is. Kortom, het meten van geluid middels onze oren is op zijn zachtst gezegd een subjectieve hobby te noemen.

LUFS is een systeem dat rekening houdt met dat problematisch gekleurde gehoor van ons. Die norm is door de European Broadcasting Union tot stand gekomen.

Zodoende zijn de waardes die de LUFS methodiek ons biedt heel betrouwbaar (in veel gevallen betrouwbaarder dan ons eigen gehoor 😀). Menig podcastmaker is er bekend mee en exporteert/mastert zijn podcast braaf op -16 LUFS Integrated (Integrated = de gemiddelde luidheid van de gehele aflevering). Dit zorgt ervoor dat de podcastafleveringen onderling niet teveel in volume van elkaar verschillen zodat de luisteraar de volumeknop niet hoeft te verstellen.

Zodoende kom ik tot dit heilige drietal Ter Onderbouwing Van Het Hoormatige:

• het meten van de piekfrequenties uitgedrukt in dBFS

• het meten van de gemiddelde geluidsdruk middels LUFS-S (Short Term, 3 sec)

• het meten van de gemiddelde geluidsdruk middels LUFS-I (Integrated, volledige track)

Het signaal grafisch afbeelden

Vrijwel alle DAW software (Digital Audio Workstation) zal de golfvormen van het geluidsignaal grafisch op het scherm tonen middels het aanduiden van de amplitude. Helaas is daar alleen de geluidssterkte/volume aan af te lezen. Dat ziet er normaliter zo uit:

Een ervaren geluidsnerd ziet direct wanneer de pieken begrensd zijn door een limiter. En een signaal zonder veel pieken valt op als een gecompressed signaal.

Ook vervormd geluid pik je er gelijk uit via de geblokt ogende pieken (vaak ook het gevolg van brickwall peak limiters), zoals hier duidelijk te zien is:

Het nadeel van deze grafische voorstelling is dat we alleen de luidheid van de pieken zien maar geen indruk hebben om welke frequenties het gaat.

Reaper biedt gelukkig vele modernistische mogelijkheden om de grafische voorstelling van de amplitude met visuele aanduidingen uit te breiden. Zo kunnen de golfvormen ook worden weergegeven met een kleur voor Short-Term Loudness (LUFS-S).

Zoals ik hierboven al verklapte is mijn ijkpunt -20 LUFS-S en dit zie ik ook in de golfvormen terug. Als de -20 LUFS-S grens wordt overschreden zal de golfvorm naar oranje ingekleurd worden weergegeven.

Dit biedt mij dus directe visuele feedback zodat ik weet of een signaal te hard, te zacht, of precies goed is.

Reaper bevat nog veel meer mogelijkheden om de golfvormen grafisch af te beelden. Teveel om op te noemen eigenlijk. De stand Spectral Peaks wil ik niet onvermeld laten. Deze geeft de pieken in het signaal een kleurtje om te tonen om welke frequenties het gaat.

Reaper biedt ook de mogelijkheid om de golfvormen als Spectrogram weer te geven. De optie om daar ook de Peaks bij af te beelden vind ik het handigst, omdat je dan én Peak én Spectrogram ziet:

Een spectrogram toont de aanwezigheid van frequenties in een signaal. Op deze manier kunnen we zelfs frequenties waarnemen die we niet kunnen horen. Zo is het voor de meesten van ons lastig om hoge tonen boven de 17 kHz waar te nemen. In een spectrogram ga je die wel terug zien.

En wat ook handig aan een spectrogram is, is dat je het ritme en sterke accenten erin kunt zien. Hier een stukje audio dat een ritmische pulse bevat die duidelijk zichtbaar is:

Dat is handig als je er bijvoorbeeld andere audio sync mee wilt leggen, bijvoorbeeld als je lekker met muziek-stems aan het knoeien bent.

De output meten middels een frequency analyzer

De meeste moderne EQ plugins tonen ons via een frequency analyzer wat de impact is van het gebruik van de EQ. We zien dan grafisch weergegeven wat de EQ doet. Een soort golfslag van frequenties.

Ik gebruik in mijn monitoring in Reaper een losse frequency analyzer hiervoor: de plugin Prism van Tokyo Dawn Records. Deze kan zoveel, daar zou ik een heel artikel aan kunnen wijden. Maar om kort te gaan toont de plugin een precies beeld van What’s Going On in het geluid. Ik kan dankzij zo’n frequency analyzer zien of een stem mooi gebalanceerd klinkt of te dof of te schel is. Hoe ik dat doe? Door te kijken of de frequenties zich gelijkmatig gedragen in het gebied 100 - 5 kHz en geen pieken vertonen op bepaalde frequenties. Is dat wel het geval dan zal ik dat met EQ en/of bijvoorbeeld een de-esser dat frequentiegebied glad proberen te strijken.

Een slecht klinkende stem is altijd het gevolg van rottige piek-frequenties. En naast dat een getraind oor dat direct zal horen zal een frequency analyzer je dat ook klip en klaar laten zien.

Met het bovenstaande wil ik overigens niet zeggen dat het een vervanger voor het luisteren is. Het is een aanvulling daarop. Een essentiële aanvulling.

Horen + Meten = Weten.

Wie een goede stoelgang wenst wordt aangeraden om gevarieerde maaltijden tot zich te nemen. Die kennis kunnen we goed gebruiken wanneer we een podcast maken.

Muziek eronder steken

Stel we gaan wat muziek onder onze podcast steken. Dat opent gelijk een blik vol wormen want er zijn immers nogal wat mogelijkheden. Niet alleen qua muziekkeuze maar ook de keuze hoeveel stems/instrumentengroepen we van die muziek willen laten horen en hoe ze qua mixage onderling afgestemd moeten zijn, is een behoorlijke hoofdbreker. Misschien moet de muziek een ontwikkeling laten horen, door bijvoorbeeld minimaal te beginnen met een paar noten van een instrument en dat we er dan gaandeweg telkens wat stems bij gaan doen?

Wanneer moeten we de muziek laten beginnen? Wanneer het verhaal een wending neemt, is meestal een goed punt. Of wanneer er iets belangrijks gezegd gaat worden (start de muziek wel vóórdat de mededeling wordt gedaan anders mist de luisteraar dat juist). En waar precies moet dat dan plaatsvinden? Tussen twee regels in, door een stilte te laten vallen? Of starten we de muziek zachtjes onder het gesprek?

En hoe willen we de muziek laten eindigen? Muziek die te lang doorloopt verliest zijn kracht. Dus moeten we die na een of twee minuten laten stoppen. Moet dat stoppen een “staand einde”, een laatste noot/akkoord, een soort episch moment zijn? Of laten we de muziek heel langzaam uitfaden, eigenlijk zo langzaam dat de luisteraar het niet doorheeft dat dat gebeurt? Of misschien kunnen we de fade verbloemen wanneer een andere spreker gaat spreken of wanneer we de locatie-audio begint (de muziek kan dan bijvoorbeeld mooi verdwijnen in de straatgeluiden).

Een wisseling van ‘scene’ is vaak een goed moment om muziek te starten of te stoppen. Maar niet altijd, want…

De remedie

Wat je ook doet, varieer! Dus start niet telkens op dezelfde plekken en op dezelfde manier maar varieer dat de hele tijd. Hetzelfde geldt voor het eindigen van de muziek. Aan elk muziekstuk een episch einde fröbelen wordt al snel saai.

Ook in het type muziek zul je moeten variëren door de luisteraar telkens iets te geven wat hij/zij/hen niet verwacht. Vaak is het daarom niet slim om alleen maar serieuze muziek te gebruiken. Of om alles neutraal te houden. Een podcast duurt al gauw een minuut of 20 en je hebt dus variantie nodig om het levendig te houden. Bovendien is het verhaal als het goed is ook niet eendimensionaal, dus muziek moet dat ook niet zijn. Als je diverse muziekstukken in een aflevering gebruikt dan is het vaak het beste als die qua sfeer dus niet allemaal hetzelfde zijn.

Laat de muziek soms duidelijk beginnen en soms juist niet. Gebruik soms een fade-uit en soms een hard einde. Plaats muziek soms in een rustmoment tussen twee zinnen en laat het een andere keer juist al onder het gesprek beginnen.

En ook heel belangrijk: laat niet continue muziek horen maar laat ook veel dialogen horen zonder muziek. Een aardige regel is om minstens zoveel minuten zonder muziek als mét muziek te gebruiken. En wissel ook niet te voorspelbaar af tussen wel of geen muziek want dan wordt het een soort klokkijken voor de luisteraar: “ha daar hebben we de muziek weer.”

Toon lef in plaats van conservatisme!

Mijn kritiek op de meeste podcasts is dat er veel te conservatief gebruik wordt gemaakt van muziek en sound design. Met het wappie-kabinet op komst ben ik bang dat de algehele behoudendheid een gigantische vlucht zal nemen. Terwijl ik juist het gevoel heb dat we de luisteraar veel uitdagender materiaal kunnen voorschotelen dan wat vaak nu het geval is.

Een van de zeer weinige podcasts die op dit vlak in mijn behoefte voorziet is Love + Radio. Laat ik die als een voorbeeld gebruiken voor mijn verhaal. In een van mijn favoriete afleveringen The Silver Dollar wordt op tijdcode 3:00 de song Islands In the Stream van Dolly Parton en Kenny Rogers gestart en doet de host Nick van der Kolk de introductie van de aflevering. Gelikte commerciële countrymuziek is nou niet iets dat je bij L+R verwacht daarom levert het een enorm wat dûh fûk-moment. Later in de aflevering ga je die keuze, als het goed is, wat meer begrijpen. Het is een prachtig spel met de luisteraar die werkelijk uitgedaagd wordt.

Over die aflevering valt nog veel meer te vertellen. Naast het geweldige verhaal zijn de editing en het sound design om van te smullen. Misschien iets voor een andere keer.

Hou je in!

Het is zaak om de luisteraar niet precies te geven wat ‘ie verwacht. Maar sla hierin niet door door de luisteraar juist helemaal gek te maken met een overgeproduceerde productie die bol staat van de knallende verrassingseffecten. De kunst zit ‘m in het goed doseren van dynamiek door zaken af te wisselen. En bied de luisteraar houvast door even rustig door te laten luisteren voordat er iets onverwachts gebeurt. Pas op voor foefjes die er te dik bovenop liggen maar doe het juist op een onopvallende manier. Het is de kunst van het verleiden.

Andere audiobronnen

Niet alleen kunnen we met muziek variëren, dit geldt ook voor alle andere bronnen van audio. En ook voor het format. Neem bijvoorbeeld de aflevering van The Daily die ik laatst analyseerde. In plaatst van te starten met de leadertune begint die aflevering met een stukje reportage. Als luisteraar knal je dan onverwachts gelijk een spannend stuk in, de aankondiging komt pas later.

Een aankondiging haalt vaak de vaart eruit want het kondigt aan wat er gaat komen en dat is nu precies jammer, het kruit is dan al verspeeld want de luisteraar weet wat er komen gaat.

Interviews in een studio klinken prachtig zonder storende achtergrondgeluiden maar het kan er ook saai door worden. Daarom is het vaak juist leuk om af te wisselen met gesprekken die op locatie zijn opgenomen of via de telefoon gevoerd zijn. Dit kun je zelfs simuleren. Met sound design doe ik dit soms opzettelijk, om een situatie echt een ander gevoel te geven.

Sommige podcasts maken gebruik van korte stukjes muziek van een paar seconden, bumpers, om een overgang naar een ander onderdeel aan te geven. Vaak juist bedoeld zodat de luisteraar weet wat er komen gaat. Dat kan een averechts effect hebben omdat het te voorspelbaar wordt. Een simpele truc hiertegen is om de onderdelen niet elke keer in dezelfde volgorde te plaatsen.

Maar over het algemeen zijn bumpers in mijn optiek vaak te radio-achtig en dat is niet wat we maken. Een podcast is namelijk geen radioprogramma.

Mijn werkdag afgelopen zondag kreeg een twist. Ik zou die zondag een reguliere NRC Vandaag monteren maar door de aanval zaterdagnacht van Iran op Israël werd het onderwerp omgegooid.

Normaliter start ik een edit om 9 uur ‘s ochtends. Alle ingrediënten daarvoor heb ik dan tot mijn beschikking: de ‘shuffle’ van het transcript in Google Docs, de opname van het studiogesprek, wat archief-audio (NOS, BBC, CNN etc). Allemaal zaken die een paar dagen ervoor verzameld en opgenomen zijn door mijn collega’s van NRC Vandaag. Maar bij zo’n breaking news-aflevering moet dat allemaal op één dag gebeuren.

Ik werkte afgelopen zondag samen met de redacteuren Mila-Marie Bleeksma en Alegria Ioannidis. Sinds kort hebben we een eindredacteur bij Vandaag: Mirjam van Zuidam. Zij luisterde ook actief mee. Lang verhaal kort: net voor 12 uur ‘s nachts stuurde ik hem naar Art19.com en stelde de publicatietijd op 5 uur ‘s ochtends in.

Dit is ‘m geworden:

The Daily van The New York Times deed hetzelfde. Nu is NRC Vandaag behoorlijk schatplichtig aan het werk van The Daily (lees: The Daily startte als eerste met een dagelijkse podcast en vond hier een interessante journalistieke verhalende vorm voor die oa door NRC Vandaag navolging kreeg). Daarom luisterde ik de volgende dag met extra aandacht naar het kunstwerkje dat zij ervan gemaakt hebben.

Soms maak ik aantekeningen terwijl ik luister. Zo ook met die uitzending van The Daily. Maar in plaats die aantekeningen voor m’n eigûh te houden maak ik ze dit keer openbaar. Mijn focus ligt daarbij niet zozeer op de inhoud maar op de esthetiek, de constructie.

Druk op play en lees met me mee…

Mijn aantekeningen

Isabel Kershner, correspondent in Jerusalem, doet verslag hoe de gebeurtenissen zich in de nacht voltrokken hebben, zonder leadertune of enige vorm van inleiding vooraf

0:20 na “the country came into a direct attack from Iran” wordt een donkere drone (muziek met enkele tonen) ingestart

0:41 een mooie montage van nieuwsfragmenten met details over de aanval volgt terwijl de donkere dronetoon zachtjes door blijft klinken

1:08 we horen sirenes uit de stad en de aanhoudende dronetoon, waardoor de urgentie van de dreiging, het gevaar, door de luisteraar ook gevoeld wordt

2:09 het geluid van de drone en schoten sterven langzaam/fade uit

daarna pakt Kershner de draad weer op, kaal zonder muziek dit keer

2:39 shakers zetten in en de tune van The Daily klinkt, pas dan wordt de aflevering ingeleid door Sabrina Tavernise, host van The Daily

3:40 het gesprek van Tavernise met reporter Eric Schmitt gaat van start

4:10 Schmitt vertelt over de “first wave of attack drones” en een rustig pompende bas klinkt, repeterend op een enkele noot als een ritmisch element, dat wordt aangevuld met een synthpad en drums, ook een piano haakt wat later aan, de muziek klinkt soms even wat harder om een punt te zetten bij de inhoud van het betoog van Schmitt

hij vertelt over de hoeveelheid raketten en drones en hoe ze tegen worden gehouden door het luchtafweersysteem van Israël

5:27 Schmitt sluit zijn betoog over de details van de aanval af met “only a dozen or so, maybe a few more, actually impact in Israeli territory” een paar laatste paar noten klinken zo’n 6 seconden door en sterven uit voordat Sabrina de volgende vraag stelt

de luisteraar heeft zodoende even de tijd Om Stil Te Staan Bij Wat Er Zojuist Gezegd Werd

ik vermoed dat er tijdens de opname van het gesprek al heel goed rekening gehouden is met dit soort cliffhangers waar het verhaal als een stuwende zee in verankerd kan worden zodat de luisteraar blijft luisteren

8:12 na “what prompted this in the first place?” klinken harde strijkers en tv-fragmenten, drums erbij, elektrische piano, geplukte violen en Schmitt die doorgaat met zijn betoog over wat er vooraf ging aan al deze ellende

9:52 het betoog eindigt op een paar laatste paar noten van de strijkers

zie dit als een plicht wat mij betreft: laat de muziek altijd mooi eindigen, maak daar echt een punt van!

de muziek langzaam uit laten faden, natuurlijk dat doe ik ook weleens, maar vaak is een punt zetten met de muziek een fraaier esthetisch gebaar

12:30 vrij hard klinkt de elektrische piano tijdens het betoog van Schmitt maar niet té hard

ook dit is een les: muziek moet dynamisch zijn en dus geen vlakke lijn vormen maar moet pieken en dalen kennen

na de zin “they have seen it work before” wordt op 12:45 een muzikaal thema gestart en na een paar seconden zegt Tavernise “we’ll be right back” (tijd voor advertenties die wij in Nederland gelukkig niet te horen krijgen)

13:48 een elektrische piano met een basje klinken, later komt daar een kleine electronisch pulse bij die hier en daar een paar harde accenten zetten tussen het betoog door over hoe in 2020 Trump Qasem Soleimani, een Iraanse generaal-majoor, in Iran heeft laten vermoorden

15:05 de muziek eindigt nadat Tavernise zegt “This is the most important guy in many ways in Iran and The United States just killed him” waarop Schmitt zegt “yeah, yeah” met aanzwellende tonen dat op deze manier een groot dramatisch hoogtepunt vormt

de aflevering zit vol met dit soort spannende momenten zonder dat het allemaal erg zwaar aangezet is, het is puur een kwestie van: minimale muziek, goede timing en de juiste woorden

15:15 zonder muziek, Schmitt zegt “everybody’s waiting what will be Iran’s response to the death of their top general? and sure enough five days later…” en de muziek uit de vorige scene wordt opnieuw ingestart als een continuerend element

16:00 einde muziek met een lekkere bas die een paar noten speelt en een synthpad met een uitklank die wegfade

ik constateer dat wanneer er een rust tussen host en spreker valt deze 100% stil is, dus deze werd niet opgevuld met achtergrondgeluid/setnoise

het studiogesprek is dus vrij van ruis, iZotope De-Noise of iets dergelijks moet gebruikt zijn (is ook mijn persoonlijke aanrader: schoon alles op als het een esthetisch doel dient)

18:12 hier hoor ik een dubbele ademhaling, zo’n klein foutje hoorde ik ook al eerder, verder is het heel netjes gemonteerd allemaal

19:07 hier lijkt (door een verkeerde knip?) een woordje weg te zijn gevallen “… do this”

na 16:00 hebben we overigens geen nieuwe muziek meer gehoord, maar ik mis het niet

les: ga niet neurotisch timen wanneer er muziek zou moeten klinken maar schuif er alleen muziek onder als het de esthetiek dient

20:40 nieuwe muziek met een harp wordt ingestart en vervolgens komt Tavernise er weer in met “Eric… thank you!”, terwijl de muziek door loopt doet zij een kleine aanvulling op het verhaal en vertelt over de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties die op zondag bijeenkwamen om te spreken over het conflict en citeert António Guterres, de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties “it is time to step back from the break” waarna de harpmuziek nog even een paar maten doorklinkt

hierna zegt Sabrina “we’ll be right back” en de muziek fade langzaam uit

vervolgens horen wij een rust waar voor de Amerikaantjes advertenties te horen zullen zijn

en vervolgens klinkt de bekende leadertune en zegt Tavernise “here’s what you also should know today” om de andere nieuwsfeiten van de dag kort op te sommen waarmee deze geweldige aflevering tot een eind komt

/einde abservaties

Resumerend

Het is natuurlijk een stortvloed aan woorden zo’n uitzending als deze van een kleine 25 minuten. Zo’n gesprek moet niet doorratelen maar moet een dynamiek kennen met rustmomenten die de luisteraar onderdompelt in een goddelijk geluidsbeeld.

Wat scheelt is dat de sprekers onwaarschijnlijk goed spreken. Natuurlijk speelt de editing daar ook een rol in, maar niet om hakkelende sprekers soepeler te laten spreken maar om geweldige sprekers nog scherper hun verhaal te laten vertellen.

De muziek, exclusief voor The Daily gecomponeerd, sluit uitzonderlijk goed op het gesprek aan. Nergens zit het de stemmen in de weg ondanks dat het soms best hard in de mix staat. De muziek en het gesprek spelen een verleidingsdans en dit spel is zorgvuldig dynamisch gemonteerd waardoor de boel als een malle swingt.

Kortom: een schoolvoorbeeld.

Gaandeweg begon ik in Ableton Live features te missen die voor podcasting juist super handig zijn. Een van de dingen die ik miste was de mogelijkheid om de gehele productie vanaf een bepaald punt te kunnen opschuiven. Dit heet in Reaper ripple edit.

Waarom geen ProTools voor mij?

Begin jaren 90 werkte ik voor het eerst met ProTools, versie numero uno. Geweldig, de toekomst diende zich aan! 100% digitaal zo moest het zijn. En ik ben oud genoeg om te kunnen vertellen dat de analoge taperecorder een fucking drama was. Pardon my Dutch!

Ik ben overigens wel fan van het opzettelijk toevoegen van analoge artefacten middels plugins, met name wanneer ik muziek maak. Rafelranden, lo-fi, vervorming, ik smul ervan.

Maar goed, terug naar ProTools. Het is voor mij nooit tot een goed huwelijk gekomen. Ik werd gek van de bugs en de crashes. Nu is geen enkele software gespeend van dat alles. Wat daarbij belangrijk is op welke manier er omgegaan wordt met problemen. Sommige bedrijven worden niet blij van bug-meldingen, maar de goeien veren daar juist van op en bedanken je hartelijk. Het oplossen van bugs moet prioriteit zijn. ProTools is in mijn beleving verschrikkelijk traag in haar support. Daarnaast heb ik ProTools te vaak zien crashen…

Reaper daarentegen is ongelofelijk stabiel. Slechts één crash heb ik in al die jaren gehad. Het was het gevolg van een beta-versie van een plugin. En dan te bedenken dat ik een grootgebruiker van Reaper ben. Mijn cijfers spreken boekdelen:

Reaper levert razendsnelle bug-support. Er is een open forum waar je terecht kunt voor vragen en meldingen. Zo meldde ik er een keer een bug en 5 dagen later bleek deze alweer opgelost.

Wat ook ongelofelijk fijn aan Reaper is, is het vriendelijke licentiemodel. Je kunt het 60 dagen zonder beperkingen gebruiken. Daarna krijg je bij het opstarten een melding dat je Reaper langer gebruikt dan de evaluatietermijn. Wie op ‘still evaluating’ klikt kan zelfs het programma blijven gebruiken. Op deze manier kun je ook eenvoudig uitwisselen met anderen zonder dat zij meteen Reaper hoeven te kopen.

Voor Reaper koop je een licentie, een registratiecode die je op een ongelimiteerd aantal computers kunt gebruiken. Dus zonder het gedoe van een fysieke of online iLok-sleutel.

If you own multiple computers, you may install the same license key on all of them, as long as you only use REAPER on one computer at a time.

(bron)

De meeste editors bij NRC werken echter met ProTools. Wil ik zo’n productie over kunnen nemen (gebeurt in de praktijk eigenlijk nooit) dan moet de gebruiker een AAF-export maken die ik vervolgens inlees op mijn systeem. Om die manier heb ik samengewerkt met mensen die met ProTools en/of Avid Media Composer werken.

ReaTooled

Brendan Patrick Baker zette mij dus op het spoor van Reaper. Voorheen werkte hij met ProTools en ook met Ableton Live, net zoals ik.

Voor wie zijn werk niet kent, raad ik aan om wat oude afleveringen van Love + Radio te beluisteren. Hiervoor leverde hij onwijs fraaie audiovormgeving die ik vandaag de dag nog altijd beschouw als vernieuwend.

Een mooi startpunt is The Wisdom of Jay Thunderbolt, een aflevering van 13 jaar terug die qua speelse gemanipuleerde muziek en audiovormgeving nauwelijks navolging heeft gekregen.

En nu is Brendan dus op een missie voor ProTools-gebruikers om de overstap naar Reaper te vergemakkelijken. Hiervoor heeft hij een Reaper-configuratie gebouwd die ProTools emuleert en combineert met nieuwe handigheden die Reaper biedt. Het pakket is ook handig voor diegenen die op zowel Reaper als op ProTools werken.

De software is via de Betaal wat je ervoor over hebt-methode te koop. En Bredan maakt er instructievideo’s voor en breidt het pakket langzamerhand uit. Dit is zijn meest recente video:

Zonder master-meter

Vorige week verscheen er een update voor Reaper waarin het mogelijk werd om in de auto items met een gradient kleur het gemiddelde volume aan te geven. Voorheen gold dit alleen voor piekwaarden. Ik vind het een geweldige feature die ik nog in geen enkele andere DAW (Digital Audio Workstation) gezien heb.

En Reaper zou Reaper niet zijn als je dat niet he-le-maal naar je eigen hand kunt zetten. Ik heb het zo ingesteld dat de waveform van het audio-item met rood wordt ingekleurd als het mijn norm voor stemmen (-20 LUFS short-term) overschrijdt.

Voorheen had ik die limiet op de master-meter ingesteld, dat zag er zo uit:

Door de nieuwe functionaliteit kan ik nu de master-meter toeledokiseren omdat de audio-items immers al visueel aangeven hoe het er voorstaat qua geluidsdruk.

Er passen zodoende nu nog meer “LEGO” blokjes op mijn scherm.

Het geheim achter mijn persoonlijke workflow is een evaluatie van jaren. Zodoende ben ik tot een thema gekomen (als tweaker duik ik graag onder de motorkap) die qua kleurgebruik en knoppen helemaal aansluit op hoe ik werk. Daarnaast gebruik ik allerlei speciale sneltoetsen waardoor ik allerlei übâh complexe handelingen heel snel kan uitvoeren. Ik zou het net als Bredan ook eens in een video moeten laten zien, maar waar haal ik de tijd vandaan?

Zo, lang verhaal kort: ik ❤️ Reaper. En voor wie daar hulp bij nodig hebt, kijk dus eens naar de video’s van Brendan Patrick Baker. Jaren geleden heeft hij mijn hele kijk op montage en audiovormgeving compleet op zijn kop weten te zetten. Daarom doe ik wat ik nu doe.

Goed nieuws, we zijn op de luistercijfer-barometer met vier procentpunten gestegen. Tenminste als we het Nationaal Media Onderzoek (NMO) mogen geloven.

Stichting KijkOnderzoek (SKO), Stichting Nationaal Luister Onderzoek (NLO), Stichting Nationaal Onderzoek Multimedia (NOM) en de Verenigde Internet Exploitanten (VINEX). Via deze organisaties zijn alle grote Nederlandse media-exploitanten en omroepen betrokken, alsmede de bond van adverteerders (BVA) en het Platform Media Adviesbureaus (PMA).

(bron: over NMO)

Zij publiceerden onlangs de 2023 editie van NMO Mediatrends op basis van 3100 luisteraars. Hoewel NMO die 3100 beschouwt als een representatieve steekproef, het gedrag van de 17,5 miljoen Nederlanders valt daaruit natuurlijk nooit voor de volle 100% af te leiden.

Het onderzoek keek overigens ook naar het kijk- en leesgedrag maar dat laat ik in mijn betoog achterwege.

De grootste populariteit van podcasts is zichtbaar in de leeftijdsgroep van 20-34 jaar, waar 39% aangeeft dat ze wel eens naar podcasts luisteren.

Ik vind dit vaag want wat wordt er verstaan onder ‘wel eens’? Is dat eens per week, eens per maand, eens per jaar?

Hierdoor valt het percentage voor radio ook veel te hoog uit. Want natuurlijk luisteren er velen ‘wel eens’ naar de radio. Het is immers een gedeelde activiteit die men bijvoorbeeld gezamenlijk in de auto, in de huiskamer of bijvoorbeeld op het werk doet. Dit zo zwart/wit afzetten tegen de podcast dat een private activiteit is, geeft een verkeerd beeld.

In het rapport duidt men Spotify aan met de term onlinemuziekdienst. Echter, Spotify wordt niet alleen gebruikt voor muziek maar ook voor het beluisteren van podcasts. De aantallen voor het gebruik van Spotify die in het rapport worden gegeven bevatten dus zowel muziek- als podcastluisteraars, appels en peren dus.

Opvallend vind ik dat het gebruik van Apple Music ongeveer gelijk is aan dat van SoundCloud.

Wat aan dit overzicht ontbreekt is het gebruik van podcast-apps zoals Apple Podcasts. NMO had er beter aan gedaan om het luistergedrag voor muziek en podcasts als twee op zichzelf staande activiteiten te onderzoeken.

Ons vakgebied podcasting vraagt om een beter onderzoek dan wat het NMO nu aan ons presenteert. Dit is slecht voor de sector omdat we nu met percentages opgescheept zitten vol appels en peren die een totaal vertekend beeld van de werkelijkheid geven.

Waarom?

De reden die Spotify aangeeft:

Making transcripts richer and easier to follow: We’re launching auto-generated and time-synced transcripts to more creators and shows so you can read along with an episode, making the transcripts more visually and textually accessible.

Snap ik niet. Wat is het nut van het sync meelezen met hetgeen er ook je gehoorgang ingaat?

Of nee, wacht, ik begrijp het wel. Heel veel podcasts hebben een beroerd geluid en het is dus handig om mee te kunnen lezen als de boel als onverstaanbaar gemoppel je gehoorgang binnendringt.

De auto-transcriptie als soort een vangnet.

Dit geldt overigens voor online video en televisie ook. Ondertiteling is er niet alleen voor de anderstaligen, het is er ook omdat de dialogen vaak slecht te verstaan zijn. Zo publiceerde VOX vorig jaar het artikel ‘Why we all need subtitles now’ - It’s not you — TV dialogue has gotten harder to hear.

Apple geeft als reden voor de transcripties op:

In de transcripties staat de volledige tekst van een aflevering, zodat podcasts toegankelijker en completer zijn dan ooit.

(…)

Terwijl een aflevering wordt afgespeeld, verschijnt de bijbehorende tekst gemarkeerd in beeld. Zo kun je alles goed blijven volgen.

Wat is er incompleet aan een podcast?

“Misschien handig voor doven!”, zegt u? Nee hoor, doven hebben vaak juist moeite met lezen omdat spreektaal en schrijftaal een en dezelfde taal zijn. Wat doven nodig hebben is een andere taal: gebarentaal. Met ondertiteling of transcripties doe je de meeste doven dus geen plezier.

Toch wel handig

Ik hoop niet dat deze automatische transcripties als een soort vangnet gaan funderen met meer slecht klinkende podcasts tot gevolg.

Toch biedt deze nieuwe functionaliteit ook een aanvulling op de bestaande functionaliteit. Zo stelt Apple:

Met transcripties kun je de volledige tekst van een aflevering lezen, de aflevering doorzoeken op bepaalde woorden of zinnen, of op de tekst tikken om de podcast vanaf dat punt af te spelen.

Dit is heel handig. Als voorbeeld, open onderstaande podcast in Apple Podcasts en je zult zien dat je middels de tekst kunt skippen naar specifieke onderdelen in de aflevering. Ook het zoeken binnen de tekst werkt goed.

Spotify biedt deze zoekfunctie niet, wel kun je in Spotify ook vanuit de tekst naar de fragmenten binnen de aflevering springen.

De automatische transcripties zijn verre van perfect. Wij mensen hebben een beter gehoor omdat wij emoties voelen en de context van een tekst begrijpen. De computer daarentegen heeft geen flauw benul waar ‘ie mee bezig mee is. De computer weet niet eens dat ‘ie iets doet. Bewustzijn, geen.

Apple biedt ook de mogelijkheid om via RSS te linken naar een eigen transcript of te uploaden middels Apple Podcasts Connect. Spotify mist ook deze mogelijkheid.

Dialogen goed mixen is een kunst

Sta mij toe om nog even door te gaan met mijn kritiek op het vaak slechte geluid van podcasts.

Het valt mij regelmatig op dat wanneer ik in de auto luister er enorme volumeverschillen tussen podcasts onderling zitten en de stemmen binnen een aflevering schommelen ook vaak teveel. Nu heb ik niet de meest moderne auto (lees: benzinemotor). Dit heeft tot gevolg dat ik soms tijdens het rijden de volumeknop op orkaansterkte moet afstellen om het gesprek het te laten winnen van het ronkende geluid. Tel daar een filemelding bij op en mijn gehoor zal het met een fluittoon beantwoorden.

Midsommar

Gisteren keek ik naar de Netflix-film Midsommar. Het is een regelrechte afrader. Echt een van de allerslechtste films ooit qua verhaal maar ook qua geluid. De muziek en geluidseffecten staan knalhard terwijl de dialogen fluisterzacht in de mix staan. Nu is het een Engelstalige film met ondertitels maar toch voelt het raar als de dialogen zo zacht klinken. Van opgaan in de film is hierdoor geen sprake.

Kortom, wij podcastmakers moeten ons best doen voor Goed Geluid. Alleen dit getuigt van respect voor luisteraar.

En dan nog dit

1. Via de podcastenarijende brief van Lieven kwam ik erachter dat de VPRO een verkiezing voor de beste podcast aller tijden online heeft gezet. Het gaat hierbij om het verhalende genre. HINT: De Zwembadclub waarvoor ik het sound design en de audionabewerking heb verzorgd staat er ook tussen.

2. Aanstaande zondag is het NPO Luister Podcast Festival. Ga jij er ook heen? Hoop je daar dan te spreken!

Van de week mochten Annegriet Wietsma en ik vertellen over onze samenwerking voor de podcast De zwembadclub. Richard den Haring was de initiator van dat alles en stelde de vragen. Het werd de ether ingeschoten omdat het hier niet om een podcast gaat maar om het programma Podcastlunch met Haring op de nieuwe zender van Giel Beelen: Radio4All.

Heel leuk dat Richard ons samen vroeg aangezien Annegriet en ik zo’n duo dingetje al langer in gedachte hadden maar het kwam er maar niet van. Nu dus wel, luister maar:

De zwembadclub is mijn persoonlijke hoogtepunt dit jaar. De creatieve samenwerking met Annegriet verliep uitstekend, we zaten totaal op één lijn. Met waanzinnig goede luistercijfers en positieve kritiek tot gevolg. NRC zette De zwembadclub in haar eindejaarslijst van de beste podcasts. Trouw deed hetzelfde. Evenals de NPO.

Daarnaast ben ik zeer fier op het werk dat ik ook dit jaar weer voor NRC Vandaag heb mogen doen. Dat de aflevering Hoe de Groningse gasmissie van Wiebes mislukte, die ik maakte (montage) samen met Anna Korterink (redacteur), de PrinsjesPodcastprijs 2023 voor de beste politieke podcast opleverde was te gek! En daar kwam het winnen van de BNR Dutch Podcast Award ‘Beste Dagelijkse Podcast’ voor NRC Vandaag nog bij.

Subscribe now

De cliffhanger van Wim

In maart overleed de man waar ik tussen 2016 en 2019 diverse malen mee heb mogen samenwerken: Wim de Bie. Het begin van onze samenwerking tekende ik in het tweede artikel van Podpraat op.

Door de ziekte van Wim, Parkinson, is het bij slechts één aflevering van Bie’s Warboel gebleven. Van te voren had Wim mij verteld dat ik er ook een rol in zou krijgen als zijn technische man. Het mocht niet zo zijn. Gelukkig hebben we toch best een paar prachtige dingen samen kunnen maken.

Het moet mij van het hart: ik denk best vaak aan hem. Wim was een schat van een man die innovatief en creatief bleef tot op ‘t eind. Zelfs het feit dat hij van een gehoorapparaat afhankelijk was weerhield hem er niet van om een nieuwe podcast te maken. Zijn tweede want met Bieslog in 2006 was hij een van de eerste podcasters.

De carrière van Wim was ooit, begin jaren 60, begonnen op de radio, met het programma Uitlaat. Zodoende maakte de podcast Bie’s Warboel de cirkel weer rond.

Wim sprak met mij vaak over de vervolgafleveringen die hij voor Bie’s Warboel wilde maken. Zijn speelse hoofd wilde van alles maar zijn ziekte was de zwartgallig metgezel die niet van zijn zijde week.

Toch sluit ik niet uit dat Wim ook goed kon leven met Plan B: dat het bij die ene aflevering zou blijven. Door zijn overlijden zou aflevering 1 namelijk een open einde krijgen. De ironie daarvan zal Wim vast niet ontgaan zijn.

Ik realiseerde het me pas toen hij was overleden.

Daarom, met een lach en een traantje, fijne feestdagen en tot volgend jaar!

Marco Raaphorst